Home Thema's Digitaal lesgeven Hoe help je leerlingen met effectief leren?
Digitaal lesgeven

Hoe help je leerlingen met effectief leren?

effectief leren
Achtergrond

Docenten zetten hun didactiek in om leerlingen en studenten te helpen leren. Onderdelen daarvan zijn instructie, verwerking, herhaling, etc. Maar, leren komt van twee kanten vraagt ook dat er actief geleerd wordt door de leerlingen zelf. Dat geldt zeker nu er meer online en hybride wordt lesgegeven. Leerlingen en studenten vinden effectief leren vaak lastig. Op welke manier kunnen onderwijsprofessionals ze daarbij helpen? In dit artikel (via Vernieuwenderwijs) wordt verdiepende informatie en enkele concrete lesideeën uitgelicht.

Zelfregulatie

Goed leren is lastig. Zeker voor jonge adolescenten (pubers) waarvan het brein nog volop in ontwikkeling is en al helmaal in een tijd waarop er een sterker beroep wordt gedaan op hun zelfstandigheid, oftewel zelfregulatie.

Zelfregulerend leren wordt in de literatuur omschreven als: leren waarbij men zelfstandig en met zin voor verantwoordelijkheid de sturing voor de eigen leerprocessen in handen neemt (Boekaerts & Simons, 2012). De student (leerling) mag beslissen over handelingen in het leerproces, subdoelen formuleren en heeft een eigen verantwoordelijkheid in de aanpak en uitvoering, zonder van de hoofddoelen af te wijken (Luken, 2008).

Om dat te doen, zijn drie strategieën van belang:

  • Cognitieve leerstrategieën gaan over informatieverwerking waarbij nieuwe informatie wordt gekoppeld aan bestaande kennis. Hierbij valt te denken aan: herhalen, relateren, concretiseren, toepassen, analyseren, structureren en selecteren.
  • Metacognitieve leerstrategieën spelen zich af op het vlak van kennis over het eigen leren. Het gaat dan vooral om strategieën om het leren aan te pakken (oriënteren, plannen) te monitoren (proces bewaken, bijsturen) of te evalueren (diagnosticeren, toetsen, reflecteren).
  • Motivatie/affectieve leerstrategieën gaan over eigen motivationele en emotionele opvattingen en reacties in relatie tot het leren. Hierbij valt te denken aan: attribueren (toeschrijven van leerresultaten aan iets of iemand), motiveren, concentreren, waarderen, inspannen, omgaan met positieve en negatieve emoties en self-efficacy. Self-efficacy is het geloof in eigen kunnen. Wanneer dit geloof er is zal de motivatie groter zijn en de uiteindelijke prestatie beter zijn (Bandura, 2010).

De bovenstaande strategieën hangen sterk met elkaar samen en zorgen er tezamen voor dat studenten in staat kunnen zijn om meer zelfsturende te leren. Bovenal zijn de strategieën erg complex en (deels) contextgebonden. Er bestaat dus niet zoiets algemeens als ‘zelfstuderende studenten’ (zie ook: 4 misvattingen over HILL).

Over zelfregulatie ondersteunen in het algemeen (bij online leren), hebben collega’s Ashwin Brouwer en Wilfred Rubens beide een mooi artikel geschreven.

In dit artikel wordt specifiek ingegaan op het leren, oftewel de cognitieve leerstrategieën.

Cognitieve leerstrategieën voor effectief leren

Op welke manier kun je nu het beste een tekst samenvatten? Of sommen oefenen? Of op welke manier zorg je er nog voor dat je moeilijke begrippen beter kan onthouden? Als vakdocent weten we dit vaak best goed, maar studenten vinden dit meestal erg lastig (zeker als ze weinig van een onderwerp van weten, (Küpper-Tetzel, 2017)) en kiezen daardoor vaak (50-90%) voor manieren van leren die weinig effectief zijn, zoals het herlezen van de tekst of markeren van grote stukken tekst (Karpicke, Butler & Roediger III, 2009). Niet gek, als je bedenkt dat veel docenten weinig tijd besteden aan het leren leren (Bolhuis & Voeten, 2001).

De leerstrategieën kunnen een groot verschil maken in het leerproces, en dus ook zorgen voor feedback en/of een uiteindelijk beoordeling die niet geheel recht doet het leerproces of de capaciteiten van een leerling

Het is daarom belangrijk om hier bewust met studenten aan te werken, om zo het onderwijs en de uiteindelijke beslissingen betekenisvoller te maken en bovenal studenten meer te leren. Zeker in tijd waarin er meer zelfredzaamheid van studenten wordt gevraagd, is het belangrijk om hen effectieve leerstrategieën aan te leren (Willingham et al., 2013; Biwer et al., 2020):

leren
Leren leren

Hoe kun je hier studenten en leerlingen hier nu afhouden van de hierboven omschreven ineffectieve leerstrategieën en bijvoorbeeld meer bezig laten zijn met retrieval practice, spaced practice en interleaved practice? Het beheersen van – en zo ook het aanleren van – dergelijke effectieve leerstrategieën is moeilijk, maar heeft een positief effect op de lange termijn (Bjork, 1994; Bjork et al., 2013) en kan in verschillende contexten worden toegepast (Yan, Clark, & Bjork, 2017).

Uit onderzoek en ervaring kunnen we deze tips benoemen:

Leg uit hoe leren werkt
Belangrijk is daarbij een doorlopende combinatie van ‘theory-based methods’ en ‘experience-based methods’ (Biwer et al., 2020): leg iets uit en laat studenten dit ervaren. Leg bijvoorbeeld middels instructie uit hoe het werkgeheugen werkt en laat hen daarna ervaren hoe chunking werkt. Ga op deze manier ook in op manieren die vaak worden gekozen, maar niet zo effectief zijn.

Doe het voor (modeling)
Door middel van spiegelneuronen leren we van wat we bij een ander zien. Deze neuronen zijn in de pubertijd ook nog eens extra actief. Doe stap voor stap voor hoe je bijvoorbeeld een tekst kunt begrijpen, een conceptmap kunt maken of hoe je op een goede manier gebruik kunt maken van een instructievideo.

Creëer gewenste moeilijkheden
Laat studenten, aansluitend bij de bovenstaande twee punten, werken met gewenste moeilijkheden. Laat hen bijvoorbeeld regelmatig testvragen (zoals quizizz) beantwoorden en maak de leeropbrengsten zichtbaar. Sta er vervolgens bewust bij stil dat, al hoewel leren soms pijn doet, het veel oplevert (anders dan bijvoorbeeld het herlezen). We bemerken dat studenten deze manier van leren geleidelijk aan eigen gaan maken, wat ook uit onderzoek naar voren komt (DeWinstanley & Bjork, 2004).

Protocol leren leren

Een handig middel om de bovenstaande principes actief toe te passen, is het protocol wat is ontwikkeld door Askell-Williams et al. (2012). Het protocol bestaat uit vier onderdelen, waarbij je leerling helpt met: (1) het selecteren van de kernideeën van de les, (2) het activeren van voorkennis, (3) het organiseren van de aangeboden informatie zodat je het kan onthouden en (4) het checken of je de inhoud van de les hebt begrepen. Op die manier bestaat je aandacht aan verschillende leerstrategieën.

leren

Bron: Wessel Peeters, Vernieuwenderwijs

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
Huidig onderwijsbeleid vergroot kansenongelijkheid
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl