Home Thema's Digitale vaardigheden Het belang van digitale vaardigheden van docenten
Digitale vaardigheden

Het belang van digitale vaardigheden van docenten

digitale vaardigheden
Achtergrond

De gemiddelde leraar beheerst een basisniveau van digitale vaardigheden: een video uploaden of een WhatsApp-groep aanmaken is geen probleem. Maar komt het aan op het digitaal vaardiger maken van leerlingen in de klas? Dan valt er volgens onderwijsexperts nog een wereld te winnen.

‘Digitalisering is overal, tot reclameborden aan toe. Je moet er als school dus iets mee,’ zegt Rick Venmans, ICT-coördinator en leraar bij pcbs Groen van Prinsterer in Voorburg. Jarenlang wilde hij met zijn ICT-collega’s leraren helpen om hun digitale vaardigheden te verbeteren, maar dit had steeds te weinig prioriteit. Tot begin dit jaar. Toen wees zijn schooldirectie digitale geletterdheid aan als schoolbreed leerthema, tot blijdschap van Venmans. ‘Zonder steun van de directie kun je weinig uitrichten. Die steun is symbolisch, maar ook praktisch: het lukt je anders niet om iedereen gelijktijdig bij elkaar te krijgen. Nu worden leraren ervoor vrijgeroosterd.’ 

Maar zodra iedereen bij elkaar zit, ben je er natuurlijk nog niet, beaamt Venmans. De vraag die volgt is: hoe overtuig je iedereen van het belang van digitale geletterdheid en zorg je ervoor dat mensen ermee aan de slag gaan?

Die vraag is voor veel scholen herkenbaar. Het niveau van de ICT-bekwaamheid van leraren loopt sterk uiteen, stelt Joke Voogt, bijzonder hoogleraar ICT en curriculum aan de Universiteit van Amsterdam al jaren: ‘Scholen hebben vaak veel hiaten. Ze hebben toevallig een leraar die veel van mediawijsheid of programmeren weet, maar een overkoepelende visie met gedeelde verantwoordelijkheid ontbreekt meestal.’

Dat is problematisch, zegt ook Anneke Smits, lector Onderwijsinnovatie en ICT bij Hogeschool Windesheim: ‘Het onderwijs vergt dat leraren méér kunnen dan het alledaagse, maar wat precies kunnen scholen lang niet altijd aangeven. Dat maakt het er niet makkelijker op.’

Beginnen met digitale geletterdheid

Venmans besloot om eerst al zijn collega’s uit te nodigen om samen te gaan kijken wat digitale geletterdheid nu eigenlijk behelst. Venmans: ‘We lieten er iedereen mee kennismaken. Om welke aspecten gaat het en hoe passen ze bij onze visie?’ Een verstandige stap, vindt Voogt: ‘Een valkuil is om te denken dat je collega’s al genoeg weten. Iedereen heeft weliswaar een mobiel, maar dat betekent nog niet dat je ook snapt hoe je digitale techniek goed in je lessen kunt inzetten. Een korte zelfevaluatie kan daarom handig zijn: wat kunnen we nu eigenlijk al en waar zitten de gaten?’

Iedereen heeft weliswaar een mobiel, maar dat betekent nog niet dat je ook snapt hoe je digitale techniek goed in je lessen kunt inzetten. Een korte zelfevaluatie kan daarom handig zijn: wat kunnen we nu eigenlijk al en waar zitten de gaten?

Met enkele ICT-collega’s vormde Venmans een kerngroepje dat tot op de dag van vandaag fungeert als aanspreekpunt voor leraren bij problemen. ‘We merken dat leraren het fijn vinden dat ze ons hebben om op terug te vallen. Nieuwe apparatuur of software vergt soms een heel andere manier van werken. Dan is het prettig om te weten dat je er niet alleen voor staat. Ook durven ze zo meer uit te proberen. Mocht het misgaan, dan zijn wij er immers.’

Nu wil Venmans studiemiddagen gaan organiseren met focus op specifieke vaardigheden. ‘Leraren hoeven niet alle software en digitale mogelijkheden te begrijpen. Dat is ook simpelweg onmogelijk. Maar het is wel belangrijk dat we een betere afweging leren maken tussen alles wat er beschikbaar is en steeds goed kijken hoe we er in de les iets zinvols mee kunnen.’

Onzekerheid in didactische bekwaamheid

Steeds meer scholen zien de urgentie van digitale geletterdheid van leraren, zeggen Voogt en Smits. Smits: ‘Maar we zijn er nog niet. Net als de rest van de bevolking zijn leraren in de dagelijkse toepassingen digitaal vaardig, maar zodra het gaat om didactische-bekwaamheid valt er nog een wereld te winnen.’

Dat probleem begint volgens Voogt en Smits al op de lerarenopleiding, waar studenten maar beperkt leren over ICT in de klas. Voogt: ‘Beginnende leraren hebben zelf soms geen idee hoe ze betrouwbare bronnen op internet kunnen vinden. Hoe kunnen ze dan lesgeven in mediawijsheid?’ Smits: ‘Met kleine aanpassingen kunnen de opleidingen al ver komen, maar je moet er wel even voor gaan zitten.’

Aparte nascholing kan ook uitkomst bieden, zegen ze. Zo biedt Hogeschool Windesheim per 2020 de deeltijdmaster Digitale geletterdheid aan. Smits: ‘Het belangrijkste is misschien wel dat zo’n opleiding je als leraar het vertrouwen geeft om samen met je collega’s meer met digitale geletterdheid te doen. Nu zie ik soms studenten die direct hulp vragen zodra er iets misgaat op de computer. Ze zijn bang en onzeker.’

Meer dan techniek

Ook moeten we af van het idee dat digitale geletterdheid alleen maar over techniek gaat, zegt Voogt: ‘Dat idee is veel te lang veel te overheersend geweest.’ Digitale geletterdheid behelst naast ICT-basisvaardigheden, computational thinking, informatievaardigheden en mediawijsheid. Smits: ‘Belangrijk voor leraren is de vraag hoe digitale technologie in onze levens doorwerkt en hoe we ons ertoe moeten verhouden. Stel dat je meer over een onderwerp wilt weten en hier online informatie over zoekt, hoe bepaal je dan of het betrouwbaar is wat er staat? Dat is een van de problemen waar kinderen vroeg of laat tegenaan lopen en de hulp van een leraar goed kunnen gebruiken.’


Aan de slag met digitale geletterdheid
  • Bespreek met collega’s de diverse aspecten van digitale geletterdheid en kijk waar je deze goed kan onderbrengen in het bestaande programma. Wijs eventueel enkele enthousiaste leraren aan die als kartrekker kunnen fungeren.
  • Voelen sommige collega’s zich onzeker? Kom geregeld in een kleine samenstelling bijeen om twijfels te delen en probeer samen nieuwe toepassingen uit. Ook nascholing kan uitkomst bieden.
  • Digitale geletterdheid integreren is een proces van de lange adem. Met de aanschaf van een online oefenprogramma of nieuwe tablets ben je er niet.
  • Je hoeft geen techniekexpert te zijn om kinderen digitaal vaardiger te maken. Richt je op hoe digitale technologie een rol in hun levens speelt, nu en in de toekomst.

Dit artikel verscheen in de special Digitale geletterdheid & burgerschap bij Didactief, december 2019.

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
Whitepaper: Naar een veiligere, hybride onderwijsomgeving
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl