Home Thema's Digitale vaardigheden Het belang van digitale geletterdheid in het onderwijs
Digitale vaardigheden

Het belang van digitale geletterdheid in het onderwijs

digitale geletterdheid
Blog

Boodschappen doen, bankieren, je belastingaangifte en vergaderen. Je kunt het zo gek niet bedenken of het kan of moet tegenwoordig zelfs digitaal gebeuren. Over het algemeen fijne ontwikkelingen, omdat de handelingen vaak sneller en gemakkelijker gaan op de digitale manier. Of nou ja makkelijk, mits je digitaal geletterd bent natuurlijk…  

Wat is digitale geletterdheid? 

De betekenis van digitale geletterdheid kun je omschrijven als volgt: alle vaardigheden die nodig zijn om overweg te kunnen met de digitale samenleving én je hierin verder te ontwikkelen. In principe kun je jezelf digitaal geletterd noemen wanneer je over de volgende vier vaardigheden beschikt:  

  • Mediawijsheid: Deze vaardigheid staat voor het kritisch, actief en vooral bewust inzetten van alle soorten media, zowel digitaal als analoog. Op school krijgen leerlingen al vroeg met mediawijsheid te maken. Dankzij dit relatief nieuwe vak kunnen leerlingen al op jonge leeftijd verschillende soorten media begrijpen en gebruiken, maar ook de gevolgen inzien van het veilig of onveilig gebruiken van media. Uiteraard is het op volwassen leeftijd net zo belangrijk om vaardig te zijn in mediawijsheid. Maar wanneer je dit niet van jongs af aan mee hebt gekregen kan het zijn dat de ontwikkeling en het gebruik hiervan meer moeite kost.  
  • Computational thinking: Om digitaal vaardig te zijn is het uiteraard ook noodzakelijk om gebruik te kunnen maken van computers. Hiervoor heb je een andere manier van denken nodig, wat ook wel ‘computational thinking’ wordt genoemd. Ook dit is een vaardigheid die tegenwoordig steeds eerder wordt onderwezen. In de praktijk komt dat hoofdzakelijk neer op de volgende vaardigheden:  
  • Problemen helder leren formuleren, om digitale toepassingen te gebruiken om het probleem op te kunnen lossen.  
  • Data logisch ordenen en analyseren.  
  • De meest logische stappen en bronnen kiezen om tot een oplossing te komen.  
  • Het proces generaliseren om hetzelfde proces ook bij het volgende probleem toe te kunnen passen.  
  • Informatievaardigheden  

Informatievaardigheden staan voor de bekwaamheid in het zoeken (en vinden) van informatie op het internet, maar ook in het verwerken en beoordelen van deze informatie. Vaardigheden die in tijden van fake news steeds belangrijker lijken te worden, gezien er online meer en meer desinformatie te vinden is. Onderscheid kunnen maken tussen bruikbare en onbruikbare informatie én juiste en onjuiste informatie is dus een van de speerpunten. Maar daarnaast is ook het formuleren van zoekvragen, het genereren van trefwoorden en het organiseren en verwerken van de gevonden informatie van toepassing.  

  • ICT-basisvaardigheden 

Ook ICT-basisvaardigheden zijn vereist om jezelf digitaal geletterd te kunnen noemen. Deze vaardigheden zorgen ervoor dat je om kunt gaan met de huidige, maar des te meer ook met de toekomstige technologieën. Hierbij staat met name centraal:  

  • Basisbegrippen en basisfuncties van computers en computernetwerken kennen. 
  • Hardware aansluiten en bedienen. 
  • Standaard kantoortoepassingen gebruiken. 
  • Werken met internet en softwareprogramma’s. 
  • Beveiligings- en privacyaspecten begrijpen en hiermee om kunnen gaan. 

Deze vier vaardigheden – mediawijsheid, computational thinking, informatievaardigheden en ICT-basisvaardigheden – zijn overigens ook een belangrijk onderdeel van de zogenoemde 21e-eeuwse vaardigheden. Dit zijn elf competenties waarmee leerlingen zich voorbereiden op een gedigitaliseerde toekomst.  

Waarom is digitale geletterdheid in het onderwijs zo belangrijk? 

Omdat het leven met de dag meer gedigitaliseerd wordt is het in veel gevallen handig, maar in nog meer gevallen zelfs noodzakelijk om digitaal geletterd zijn. Zowel voor hedendaagse digitale toepassingen als voor toekomstige digitale ontwikkelingen. Zoals Curriculum.nu schrijft heeft digitale geletterdheid als doel “om leerlingen op eigen kracht te leren functioneren in een samenleving waarin digitale technologie en media een belangrijke plaats hebben.”  

Maar hoe zit het eigenlijk met die digitale geletterdheid van jongeren? Zijn zij op dit gebied niet sowieso al veel verder ontwikkeld dan volwassen? Ze groeien immers bijna allemaal op met computers, tablets en smartphones binnen handbereik. Toch betekent dit niet per se dat ze daadwerkelijk digitaal vaardig zijn. Ja, ze zijn vaak handig in het bedienen van digitaal apparatuur, maar van de technologische werking, de mogelijkheden, de beperkingen en de risico’s zijn ze lang niet altijd op de hoogte. En aangezien ICT ondertussen steeds belangrijker wordt, zowel in het alledaagse privéleven als het bedrijfsleven, is het juist belangrijk dat ze hier zo veel mogelijk van af weten.  

Digitale geletterdheid bij docenten 

Toch zul je als docent ook digitaal vaardig moeten zijn, wil je je leerlingen hier wijzer in maken. Maar of dat ook daadwerkelijk het geval is, dat verschilt aanzienlijk per geval. De gemiddelde leraar beheerst een basisniveau van digitale vaardigheden. Denk aan een video uploaden, een WhatsApp-groep aanmaken en gebruikmaken van software, bijvoorbeeld bij digitaal lesgeven. Maar leerlingen daadwerkelijk digitaal vaardiger maken? Daar valt nog een hoop te winnen volgens de onderwijsexperts.  

Zoek je als docent een methode om je eigen digitale geletterdheid te ontwikkelen, om zo beter mee te komen met de digitale ontwikkelingen én ook je leerlingen digitaal vaardiger te kunnen maken? De volgende vier tips kunnen hierbij handig zijn:  

  1. Bespreek met collega’s – collega’s die hier in thuis zijn én collega’s die hier minder vaardig in zijn – de diverse aspecten van digitale geletterdheid. Bekijk en bespreek samen waar je deze kunt onderbrengen in het bestaande lesprogramma. Zitten er collega’s tussen die hier bovengemiddeld interesse en vaardigheid in hebben, wijs hen dan aan om dit project te leiden.  
  1. Docenten die hier minder bekend mee zijn kunnen zich hier logischerwijs ook onzeker over voelen. Het helpt om geregeld bij elkaar te komen om twijfels te delen, nascholing te volgen en nieuwe toepassingen uit te proberen.  
  1. De integratie van digitale geletterdheid op school is niet zo 1, 2, 3 gebeurd. Met alleen de aanschaf van de benodigde software en hardware ben je er dan ook nog niet. Schakel daarom hulp in van digitaal vaardige collega’s of eventueel externe experts om je hier makkelijker in te kunnen ontwikkelen.   
  1. Tot slot is het handig om te onthouden dat je heus geen techniekexpert hoeft te zijn om de leerlingen digitaal vaardiger te maken. Richt je vooral op hoe digitale technologie een rol speelt in hun levens. Zowel op dit moment als in de toekomst. In het dagelijks leven thuis en in het openbaar, maar ook in het arbeidsleven.  

Tekst door Marjolein Sintenie 

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
De ingrediënten voor het ideale hybride leslokaal
101 basisprincipes voor IT-security
Veilig blijven werken met Google, kan dat wel?
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl