Home Thema's Digitale vaardigheden “Programmeren zou ieder kind moeten leren”
Digitale vaardigheden

“Programmeren zou ieder kind moeten leren”

Achtergrond

Dat is de glasheldere stelling van Felienne Hermans, universitair hoofddocent bij het Leiden Institute of Advanced Computer Science (LIACS) van de Universiteit van Leiden. Hier leidt ze de PERL-groep die onderzoek doet naar programmeren voor iedereen. Dat blijft geen papieren wetenschap: ze staat zelf ook voor de klas in de derde klas van de middelbare school en geeft op zaterdagmiddag programmeerles aan kinderen. Wij stelden haar vijf vragen.

Vanaf welke leeftijd kun je leren programmeren?

“Als het echt gaat om logisch redeneren, kun je het beste in het vo beginnen. Volgens de ontwikkelingspsychologie begin je vanaf je twaalfde met logisch denken. Maar als je doel is om leerlingen te enthousiasmeren, dan is vroeg beginnen juist heel belangrijk. Vooral voor meisjes op de lagere school geldt dat hoe ouder ze worden, hoe vaker ze denk dat ze iets niet kunnen. Vanuit dat perspectief is vroeg beginnen aan te raden! Begin je met te jonge kinderen die er eigenlijk nog niet klaar voor zijn, dan kan het een averechts effect hebben. Als je te veel van ze vraagt, kan het negatief uitpakken.”

Hoe kun je programmeren inzetten in de lessen op het vo?

“Op het vo is het vanwege de verschillende vakken ingewikkelder om programmeerlessen te geven dan in het po. Sommige vo-scholen hebben een vak als informatiekunde, digitale vaardigheden of burgerschap, waar programmeren in past. Scholen zitten vaak met de vraag: wie gaat de lessen geven? Enerzijds moet je docenten hebben met verstand van programmeren, anderzijds wil je het liefst dat programmeren in alle vakken terugkomt.”

Hermans vervolgt: “Programmeren leent zich namelijk om heel breed toe te passen. In de brugklas zetten we het in bij de Nederlandse les door leerlingen een interactief verhaal te laten programmeren. Je verzint een naam voor je hoofdpersoon en je kunt aan de slag. Je kunt het ook inzetten bij geschiedenis door ze een quiz te laten maken. In de tweede klas gebruiken we de programmeerlessen bij biologie door een simulatie te maken van een dier dat gevoed moet worden. Je kiest een dier en als je hem genoeg te eten geeft, wordt hij dikker. Programmeren zou ik liever niet in de bètavakken inzetten. Het kan wel, maar vaak wordt het meisjes lastig gemaakt om een vak als wiskunde leuk te vinden en dan haken ze ook direct af bij programmeren.”

“Toch begrijp ik het ook als scholen niet voor programmeerlessen kiezen. Ze moeten al zoveel: het Wilhelmus zingen van het CDA, naar het Rijksmuseum van Mark Rutte. En dan begint ene Felienne Hermans te zeuren over programmeeronderwijs!”

Hoe maak je programmeren echt leuk voor leerlingen in het vo?

“Je moet het niet leuk willen maken. Veel vakken zijn nou eenmaal niet leuk. Iets leuk vinden creëert een verplichting, want wat als ik het niet leuk vind? Ben ik er dan niet voor gemaakt? Moet ik het dan laten vallen? Leren is nou eenmaal niet altijd leuk, het is ook vaak gewoon moeilijk. Programmeren is zoals een taal leren, je moet een paar codes uit je hoofd leren, net als de Duitse naamvallen. Maar daarna kun je het. Je moet het doel, het stipje op de horizon voor ogen hebben, dan krijgt het zin. Als het tussendoor moeilijk is of even niet zo leuk, dan moet je stampen en oefenen. Vergelijk het met hardlopen: ik loop marathons. Om die te kunnen lopen doe ik intervaltrainingen. Daar vind ik niets aan, maar daardoor kan ik wel op zondagochtend heerlijk door het bos rennen. Niets is altijd leuk, dat hoort nou eenmaal bij het leven.”

Wat is het effect van de programmeerlessen op de leerlingen?

“Wetenschappelijk gesproken kan ik dat niet bewijzen. Wat ik hoop te bereiken is dat leerlingen de skills die ze opdoen door te programmeren, gaan toepassen op andere plekken. Bij een project in de derde klas moeten leerlingen een maatschappelijk probleem oplossen. Dan kunnen ze een verslag, een blog of vlog maken. Maar ook programmeren is een van de skills in hun gereedschapskist. Als ze daarvoor kiezen, ben ik al heel tevreden.”

“Door als docent digitaal vaardig te zijn, handel je beter dan wanneer je alleen vertrouwt op je onderbuikgevoel.”

“Ook toekomstige beroepen krijgen steeds meer een digitale component. Vroeger schreef een leraar met vulpen alle cijfers in een rapport, nu zet hij ze op Magister. Wil je weten wie van je leerlingen significant slechter scoort dan vorig jaar, dan haal je de cijfers uit Magister, past een formule toe in Excel en je weet het. Door als docent digitaal vaardig te zijn, handel je beter dan wanneer je alleen vertrouwt op je onderbuikgevoel. Als leerkracht ben je ook een rolmodel voor leerlingen. Laat als docent, en zeker als vrouwelijke docent, zien dat je goed met techniek overweg kunt. Met een beetje kennis kun je je vak leuker, effectiever en handiger organiseren. Dat hoop ik te zien bij mijn leerlingen. Ze hoeven niet allemaal programmeur te worden. Behalve dan alle meisjes, die wel! Anders blijft de bias bestaan,” grapt Hermans.

Aan welke leerlingen geef je zelf les?

“De focus ligt nu op de onderbouw van het vo. Ik groei mee met een groep leerlingen voor een langdurig experiment: ik begon met ze in de brugklas en nu zitten ze in de derde klas. Juist dan is het interessant om te zien wat voor voortgang zo’n leerling boekt. Op een gegeven moment laat ik deze groep leerlingen achter me en begin ik weer in de brugklas. Ik vind het heerlijk om les te geven, maar er zit ook een onderzoekscomponent aan. Ik probeer nieuwe dingen uit, doe didactische interventies en kijk hoe die uitpakken. Ik praat veel met de leerlingen over wat wel en wat niet werkt.”

Zelf eens proberen?

Als onderdeel van haar onderzoek ontwikkelde Felienne zelf de programmeertaal Hedy code. De tool is gratis, er zitten video’s en werkbladen bij. Leerkrachten en leerlingen kunnen de tool gratis uittesten op www.hedycode.com.

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
EHBC: Eerste Hulp Bij Cybersecurity Ongelukken
Extra aandacht voor cyberdreigingen tijdens securitymaand
Hoger onderwijs ondanks maatregelen nog digitaal kwetsbaar
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl