Home Thema's Hybride onderwijs Blended learning en onderwijsontwerp: van theorie naar praktijk
Digitaal lesgeven

Blended learning en onderwijsontwerp: van theorie naar praktijk

blended learning
Blog

Het boek Blended learning en onderwijsontwerp: van theorie naar praktijk is een handleiding voor docenten en onderwijsontwerpers. Ze leren hoe ze het onderwijs optimaal kunnen inrichten, zodat het de leerervaring van studenten verrijkt. Schrijvers zijn Stefan Jongen en Barend Last, beiden werkzaam aan de Universiteit van Maastricht. “Het uitgangspunt is goed onderwijs en van daaruit technologie en ict-middelen inzetten om je doelen te bereiken. Alleen door de keuze van de juiste werkvorm krijg je het zweet op de juiste rug”, aldus Stefan Jongen.

Stefan Jongen werkt als coördinator BKO (Basiskwalificatie Onderwijs, red.) en CPD (Continuing Professional Development, red.) op de Faculty of Science and Engineering aan de Universiteit van Maastricht. In die rol richt hij zich vooral op de professionalisering van docenten. “Als BKO-coördinator kijk ik naar de basiskwalificaties van docenten uit het hoger onderwijs. Via CPD kunnen docenten zich verder professionaliseren aan de hand van verschillende competenties,” aldus Jongen. Maar daar stopt het niet. Hij is ook docent bij het Maastricht Science Programme, waarbij studenten hun eigen curriculum grotendeels kunnen samenstellen. Jongen doceert daar voornamelijk academische vaardigheden.

Krachten bundelen

Het idee om een boek te schrijven begon bij Barend Last, die al eerder schreef over hoe het onderwijs eruit zou zien na corona. Hij benaderde Jongen om samen te werken. “We kunnen elkaars krachten versterken. Ik kijk voornamelijk naar het onderwijs vanuit de competenties van een docent terwijl Barend zich meer richt op onderwijskundig advies als Blended Learning specialist. Uit mijn eigen ervaring bleek dat docenten het afgelopen jaar voornamelijk worstelden met de omslag naar een andere vorm van onderwijs door de coronacrisis.” Zo was er eerst het noodonderwijs, waarbij docenten snel moesten overstappen van offline naar online onderwijs. Daarna ontstonden er een aantal modellen zoals hybride onderwijs en een poging tot blended learning. 

We kunnen elkaars krachten versterken

Deze nieuwe onderwijsvormen roepen veel vragen op bij docenten. “Heel wat docenten weten niet goed hoe ze blended learning moeten inzetten of wat nou eigenlijk het verschil is met hybride leren. Daarom hebben we dit boek geschreven. Het geeft daarbij docenten een gereedschapskist om het onderwijs te ontwerpen met oog op het verrijken van de leerervaring van studenten.”
Het boek is in eerste instantie geschreven voor docenten van het hoger onderwijs. Toch kan het ook een handig hulpmiddel zijn voor docenten in het voortgezet onderwijs. Zo wordt het constructive aligment model (de beoogde leeruitkomsten zijn in lijn met je toets- en leeractiviteiten, red.) als kapstok gebruikt. Dat is ook relevant voor het voortgezet onderwijs. “Hoe stem ik mijn activiteiten af op mijn leeruitkomsten? Wanneer kies ik voor online of offline? Wat doe je synchroon en wat asynchroon? Het zijn allemaal vragen die in het voortgezet onderwijs ook regelmatig voorkomen. Daarom biedt het boek ook handvatten aan docenten in het voortgezet en middelbaar onderwijs.”

Onderwijsfilosofie

Er is één belangrijke stelling die als rode draad door het boek wordt gebruikt. “Het gaat niet om de technologie an sich. Het is een hulpmiddel om je onderwijs te verbeteren,” licht Jongen toe. “Neem een scheikundedocent. Hij hoeft de laboratoriumproeven echt niet direct in virtual reality om te zetten. Maar een voorbereidende opdracht online doen kan heel nuttig zijn om de student te ondersteunen bij het leerproces, waarbij je de fysieke les daadwerkelijk gebruikt om praktisch aan de slag te gaan. De keuze hangt uiteindelijk altijd af van de context van je les. Aan de hand van de context kijk je als docent naar de onderwijsfilosofie: welke leertheorieën zijn leidend? Die leiden tot leer- en ontwerpprincipes en die leiden dan weer tot de werkvormen. Die flow is uiteindelijk de uitvoering van je onderwijs of didactiek. Dat is heel belangrijk voor iedere docent uit elke onderwijsvorm.”

Het boek verbindt de theorie met de praktijk. Het eerste deel gaat over leertheorieën, het tweede deel over de praktijk. Het praktijkdeel bevat een overzicht van in totaal 23 werkvormen waarbij wordt aangegeven of je beter iets fysiek, online, synchroon of asynchroon organiseert. “De werkvorm moet studenten activeren. Alleen zo krijg je het zweet op de juiste rug.”

Online onderwijs is daarbij anders dan fysiek onderwijs. Het boek heeft het over het conversational framework, dat zes leeractiviteiten onderscheidt, zoals kennisverwerving, productie en discussie. Dergelijke leeractiviteiten moeten in balans zijn tijdens je les. Bij een online of fysieke les is het niet effectief om alleen maar te praten en kennis over te brengen. Het is belangrijk om verschillende activerende werkvormen af te wisselen. Je kunt bijvoorbeeld een quiz of een poll introduceren, waarbij de afstemming tussen de verschillende activiteiten essentieel is.”

Hoogtechnologische snufjes

Het is dus heel belangrijk dat over online lessen goed wordt nagedacht, maar hoe zit het dan wanneer we dadelijk weer met zijn allen naar college gaan? “Het belangrijkste is om terug te gaan naar de beoogde leeruitkomsten. Wat wil ik als docent dat mijn studenten bereiken? Kan dit het beste fysiek, online, synchroon of asynchroon? Daarna stel je jezelf de vraag of je hierbij een tool kunt gebruiken.”

Gebaseerd op het boek, zijn beide auteurs bezig met een traject om docenten te ondersteunen om het onderwijs meer blended te maken, vanuit een goed onderwijsontwerp: “Het gaat over goed onderwijs, en dat je erover nadenkt hoe je technologie en ict-middelen inzet om je doelen te bereiken.”

Docenten die nog niet heel bekend zijn met blended learning, moeten niet meteen starten met de meest hoogtechnologische snufjes, maar liever klein beginnen. Een kennisclip opnemen ter voorbereiding van een aankomende les is al een goed startpunt. “Tijdens de volgende les maak je dan een terugkoppeling. Zo krijg je een mooie overgang van online naar fysiek. Dat is heel belangrijk. Daarmee gaat de kwaliteit van het onderwijs omhoog.”

Maximale leeropbrengst

Om het onderwijs post-coronacrisis goed in te richten, moeten bestuurders volgens Jongen kijken en reflecteren op de huidige staat. “Wat gaat er wel goed en wat niet? Wat heb je geleerd uit de crisis en hoe het nu verder moet? Hou daarbij rekening met de mening van studenten of leerlingen.” Daaruit blijkt onder andere dat voorbereidende kennisclips effectief zijn, maar dat studenten sociale interactie missen in tijden van digitaal onderwijs. “Vanuit die conclusies kan de docent een student goed ondersteunen, waardoor de leeropbrengst maximaal wordt.”

In nog geen twee weken tijd was de eerste druk van het boek uitverkocht. Inmiddels is de derde stuk beschikbaar. “Er is duidelijk behoefte aan meer inzicht omtrent blended learning. Docenten en onderwijsontwerpers zijn namelijk continu bezig met het verbeteren van de kwaliteit van hun onderwijs. Blended learning biedt hier veel meer mogelijkheden, zonder de nadruk te leggen op de technologie. De leeruitkomst en -activiteiten van de studenten: daarin zit de essentie van het hele verhaal.”

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
De ingrediënten voor het ideale hybride leslokaal
101 basisprincipes voor IT-security
Veilig blijven werken met Google, kan dat wel?
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl