Home Thema's 8. Onderwijsinnovatie Aanpassen aan het nieuwe onderwijslandschap: hoe doe je dat?
8. Onderwijsinnovatie

Aanpassen aan het nieuwe onderwijslandschap: hoe doe je dat?

Adaptief vermogen
Achtergrond

Vandaag de dag kent het leraarschap meer aspecten dan alleen lesgeven. Leraren, onderwijsteams, scholen, opleidingen en het beleid moeten mee innoveren naar het onderwijs van morgen. Hierbinnen staat hun adaptief vermogen centraal. Het onderzoekscollectief Expeditie Lerarenagenda onderzoekt dit concept binnen het primair en voortgezet onderwijs en het mbo.

Amber Walraven is een van de onderzoekers van Expeditie Lerarenagenda. “We hebben drie vraagstukken geselecteerd waarbinnen we adaptief vermogen onderzoeken. Daarbij analyseren we hoe gedrag en beleving meespelen in het vinden van de balans tussen kiezen voor routine of innovatie.”

Hoe leraren, onderwijsteams, scholen, opleidingen en beleid zich aanpassen aan het nieuwe onderwijslandschap: dát is wat Expeditie Lerarenagenda bedoelt met adaptief vermogen. Walraven: “We zijn niet geïnteresseerd in de mate van het adaptief vermogen, maar richten ons vooral op het gedrag en de emoties die het gevolg zijn van een dilemma of schuring tussen bijvoorbeeld een leraar en het bestuur van de school. Dit soort gebeurtenissen zorgen ervoor dat je je moet verhouden tot de situatie en moet nadenken over: wat wil ik hier nou mee? Ga ik doen wat ik altijd doe, of sla ik een nieuwe weg in, en hoe ga ik dat doen?”

We zijn niet geïnteresseerd in de mate van het adaptief vermogen, maar richten ons vooral op het gedrag en de emoties die het gevolg zijn van een dilemma of schuring tussen bijvoorbeeld een leraar en het bestuur van de school.

Expeditie Lerarenagenda gebruikt onder andere literatuuronderzoek, case studies en de app Teacher Tapp om tot nieuwe inzichten te komen. “Deskresearch is altijd belangrijk, maar we willen ook zelf met leraren, scholen en opleidingen gaan praten.”

“Met de app Teacher Tapp stellen we rechtstreeks vragen aan leerkrachten. Op die manier krijgen we een beeld van hoe zij over bepaalde thema’s denken en waarom zij bepaalde keuzes maken. De app helpt ons bevindingen uit onze case studies voor te leggen aan een grote groep leraren. Daardoor kunnen we een beter beeld krijgen in welke mate situaties bij een leraar of binnen een school voorkomen bij een grote groep leraren, werkzaam in verschillende sectoren. Uiteindelijk willen we kijken of het mogelijk is om op alle onderwijsniveaus een overkoepelende conclusie te trekken.”

Coronacrisis: schakelen en aanpassen

Als we het hebben over snel schakelen en aanpassingsvermogen, vormt de coronacrisis een schoolvoorbeeld van waar het onderwijs toe in staat is. “Iedereen binnen het onderwijs heeft zich razendsnel moeten aanpassen, allemaal op zijn of haar eigen manier. De ene school ging verder met het rooster, maar dan online. Andere scholen kozen voor een volledige ommezwaai: in de ochtend een instructiefilmpje, gevolgd door een vragenmoment, waarna leerlingen zelfstandig aan de slag gingen.”

Het eerste vraagstuk dat de onderzoekers het afgelopen jaar hebben onderzocht, is het adaptief vermogen binnen het veranderde beroepsbeeld. Het leraarschap bestaat namelijk niet meer uitsluitend uit lesgeven. Er zijn heel wat rollen bijgekomen, zoals coach, mentor en/of beleidsontwerper. “Door de coronacrisis zijn er niet zozeer extra rollen gecreëerd. Het is vooral de manier van lesgeven die het beeld van het leraarschap heeft veranderd. Door online lesgeven heeft het onderwijs een nieuwe dimensie gekregen. Veel scholen overwegen bijvoorbeeld om ook na de coronacrisis voor een deel door te gaan met online lessen.”

Vernieuwen terwijl de winkel open blijft

Adaptief vermogen is volgens Walraven een balans vinden tussen exploiteren en exploreren. “Exploiteren gaat over verbeteren wat je al doet. Bij exploreren kijk je naar wat je omgeving doet. Beide moeten op elkaar afgestemd zijn. Daarbij heeft de crisis ook aangetoond dat je niet tot volledige stilstand moet komen om te innoveren. Adaptief vermogen is vernieuwen terwijl de winkel open blijft.”

“ICT is iets waar je niet meer omheen kunt. Scholen die hier nog te weinig over hadden nagedacht, bleken minder adaptief te zijn. Omdat leerkrachten en ander onderwijspersoneel praktisch verplicht werden om met ICT aan de slag te gaan, heeft dat de drempel weggenomen. Zo merken zij dat ICT sommige zaken een stuk efficiënter maakt. Uit een vraag uit de Teacher Tapp app blijkt dat bijvoorbeeld online feedback geven voor velen een blijvertje is.”

Teacher Tapp: inzicht in het denken van leraren

Door het gebruik van de Teacher Tapp app, krijgen Walraven en haar team duidelijke inzichten met betrekking tot hoe leraren denken. Leraren die op de app aangesloten zijn, krijgen dagelijks drie korte vragen. “Deze vragen hebben niet allemaal rechtsreeks betrekking op het onderzoek. Soms vragen we naar hun visie, soms naar praktische zaken. Zo krijgen wij meer kennis over wat er écht speelt. De antwoorden kunnen we dan opsplitsen in leeftijd, sector en regio, waardoor we specifieke zaken met elkaar kunnen vergelijken.”

‘Hoe zit het met je werkplezier?’ is een vraag die maandelijks terugkeert, vanwege de huidige situatie. “In december zagen we een enorme dip, doordat scholen voor de tweede maal de poorten moesten sluiten. Leerkrachten waren moe, maar moesten toch online door. Het positieve is wel dat het grootste gedeelte van de ondervraagden op geen enkel moment heeft overwogen om te vertrekken. Dat is het laatste dat het onderwijs kan gebruiken.” Ook besteedt Teacher Tapp aandacht aan vragen over digitale geletterdheid. In zijn blog over dit thema besteedt Remco Pijpers daar uitgebreid aandacht aan.

Het onderzoek loopt nog tot april 2023. Het eerste vraagstuk, over het veranderend beroepsbeeld, zal deze zomer zijn afgerond. Daarna volgen nog twee andere vraagstukken: curriculumontwikkeling en kansenongelijkheid.

Wil je meer weten over het onderzoeken/of over de Teacher Tapp app? Surf dan naar de website https://expeditielerarenagenda.nl/ en https://nl.teachertapp.com/.

Delen:
Trending topics
Aanpassen aan het nieuwe onderwijslandschap: hoe doe je dat?
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl