Home Thema's Onderwijsinnovatie Hoe weeg je waarden bij AI in het onderwijs?
Onderwijsinnovatie

Hoe weeg je waarden bij AI in het onderwijs?

Hoe weeg je waarden bij AI in het onderwijs
Achtergrond

AI heeft invloed op waarden die voor goed en veilig onderwijs van belang zijn. Maar hoe kun je denken en sturen vanuit waarden bij technologie in het onderwijs. Kennisnet laat aan de hand van voorbeelden en voorbeeldvragen zien hoe je het kunt aanpakken.

Dilemma’s met AI in het onderwijs

Het artikel laat aan de hand van twee voorbeelden zien hoe AI kan leiden tot dilemma’s in het onderwijs.

  • In het eerste voorbeeld overweegt de schoolleiding een monitoringssysteem voor de digitale omgeving in te zetten, omdat de schoolleiding zorgen heeft over het mentale welzijn van haar leerlingen. Een slim algoritme rapporteert daarbij aan de hand van zoektermen aanwijzingen voor pestgedrag, radicalisering en mentale problemen. Dit kan echter in strijd zijn met zowel de privacy als met de ruimte voor leerlingen om zich vrij te uiten en te ontwikkelen.
  • In het tweede voorbeeld wordt in groep vijf van een basisschool een adaptief leersysteem gebruikt om leerlingen op hun eigen niveau te laten oefenen. De hoogbegaafde leerlingen missen echter het werken in groepjes.

Beide voorbeelden laten zien dat gesprekken in een team hierover belangrijk zijn. Waarden zijn dan een krachtig hulpmiddel.

Waarden en AI

Het artikel behandelt vervolgens drie waarden: menselijkheid, rechtvaardigheid en autonomie. Bij alle drie zijn er drie bespreekvragen en is er een tip.

Menselijkheid

Vragen:

  • Wat is volgens ons de opdracht van het onderwijs? Wat betekent dit voor de taken en rollen van de leraar? Zijn er taken of rollen van de leraar die AI volgens ons kan uitvoeren? Welke juist niet? Hoe zorgen we voor een goede balans tussen mens en technologie? 
  • Kan AI volgens ons bijdragen aan samenwerken en samen leren? Zo ja, op welke manieren dan? 
  • Als we ervoor kiezen AI in te zetten, hoe zorgen we dan voor betekenisvol contact tussen leraar en leerling en tussen leerlingen onderling? 

Tip: bij het gebruik van AI mogen er geen beslissingen over personen worden genomen, zonder dat er een menselijke blik aan te pas komt. Dit is wettelijk vastgelegd.

Rechtvaardigheid

Vragen:

  • Kunnen wij erop vertrouwen dat de AI-middelen die wij inzetten niet nadelig uitpakken voor bepaalde groepen leerlingen? Hebben wij voldoende kennis in huis om dit te beoordelen? Hoe monitoren we dit? 
  • Kan AI volgens ons bijdragen aan meer inclusie, bijvoorbeeld voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte? Zo ja, op welke manieren dan? 
  • Hebben onze leerlingen in gelijke mate toegang tot de middelen die wij gebruiken? Kunnen bijvoorbeeld ook leerlingen met een ondersteuningsbehoefte ermee overweg? 

Tip: ga na of het voldoende mogelijk is om te begrijpen hoe AI-adviezen en -uitkomsten tot stand komen en of er geen vooroordelen schuilgaan achter de systemen. Stel hierover vragen aan je leverancier en maak keuzes om de middelen wel of niet in te zetten op basis van de antwoorden.

Autonomie

Vragen:

  • Als wij AI-systemen gebruiken: in hoeverre bieden wij leraren de ruimte om van adviezen van het systeem af te wijken of om het systeem niet in te zetten?  
  • Hoe kijken wij naar de invloed van AI-systemen op de vrije ontwikkeling van leerlingen? Hebben zij bijvoorbeeld naast het leren in digitale systemen nog voldoende ruimte om ongezien te oefenen en te falen? Wat betekent dit voor onze keuzes op het gebied van AI? 
  • Zien wij mogelijkheden om met AI-toepassingen de autonomie van leraren en/of leerlingen te versterken? Zo ja – op welke manieren dan? Zo nee – wat is hier de reden voor? 

Tip: weten dat je met AI te maken hebt is een voorwaarde voor autonomie bij het gebruik van deze systemen. Zo moeten leraren weten dat er AI zit achter een tool die ze gebruiken. En leerlingen moeten weten dat er achter de chatbot die ze spreken geen mens, maar een algoritme zit.  

Sturen op het ontwerp van AI

Het artikel benadrukt dat denken en sturen vanuit waarden bij alle stappen in het proces van AI van belang is. Bij de visiebepaling, bij de selectie en inkoop, bij de inzet en bij de evaluatie. 

Scholen kunnen ook kiezen voor ethics by design of value sensitive design. In dat geval kiezen ze ervoor om al bij het ontwerpproces van digitale middelen betrokken te zijn en voor hen belangrijke waarden al aan het begin van het ontwerp mee te geven.

Bron: Kennisnet.

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
Smartphonebeleid vo-scholen op orde, praktijk loopt achter
DUO verwijdert enquête na datalek