Home Thema's Onderwijsinnovatie Goede toegang niet genoeg bij tegengaan kansenongelijkheid door digitalisering
Onderwijsinnovatie

Goede toegang niet genoeg bij tegengaan kansenongelijkheid door digitalisering

How to

Hoe zorg je ervoor dat bij een toenemende digitalisering van het onderwijs kansengelijkheid toeneemt in plaats van afneemt? Lotte Dondorp en Remco Pijpers van Kennisnet zetten enkele aandachtspunten en overwegingen op een rij.

De auteurs definiëren allereerst wat ze bedoelen met ‘kansengelijkheid in het onderwijs’: de achtergrond van de leerling (denk aan gender, etniciteit of sociaal-economische status) zou niet van invloed moeten zijn op zijn resultaten. Vervolgens leggen ze uit dat kansengelijkheid ook op verschillende manieren is te interpreteren:

  • Het bieden van dezelfde behandeling aan iedereen (equality).
  • Het kiezen voor een ongelijke behandeling voor verschillende mensen op een manier die aansluit op hun behoeften (equity).

In het onderwijs is volgens de auteurs een bekende uitspraak: om meer gelijkheid te bereiken moeten we ongelijk behandelen. Dit past bij het principe van equity.

Kansengelijkheid in het Nederlands onderwijs

Vervolgens gaan de auteurs in op de kansengelijkheid in het Nederlands onderwijs. In Nederland waarschuwt de Onderwijsinspectie sinds 2016 dat de kansenongelijkheid in het Nederlands onderwijs oploopt. Leerlingen met hoogopgeleide ouders krijgen eerder een hoog schooladvies, terwijl leerlingen met laagopgeleide ouders eerder een laag schooladvies krijgen, ook al hebben zij een vergelijkbaar niveau.

In de Staat van het onderwijs 2017 waarschuwde de Inspectie voor toenemende segregatie. Leerlingen van verschillende sociaal-economische en etnische achtergronden komen in eigen ‘bubbels’ terecht en komen elkaar steeds minder tegen.

In 2019 en 2020 nam de kansenongelijkheid in het onderwijs voor het eerst niet verder toe, maar de verschillen die er al waren blijven bestaan.

En dat is geen goede ontwikkeling, want kansenongelijkheid op school zet het idee van het onderwijs als gelijkmaker onder druk. Daarom wordt door het onderwijs en andere partijen hard gewerkt om de kansenongelijkheid tegen te gaan. De Gelijke Kansen Alliantie, een netwerk van gemeenten, scholen en maatschappelijke organisaties, is hier een goed voorbeeld van.

Sturingsmodel

Het onderwijs kan bij digitale ontwikkelingen zelf de regie behouden door te denken en te sturen vanuit waarden. Het ‘Sturingsmodel waardevol digitaliseren’ uit de publicatie Waarden wegen van Kennisnet is daarbij een hulpmiddel.

Door te beginnen bij een voor het onderwijs belangrijke waarde als gelijke kansen kunnen scholen digitalisering zo sturen dat gelijke kansen voorop komen te staan. Dit vraagt steeds weer om een ethische weging in verschillende contexten. Het Ethiekkompas van Kennisnet helpt onderwijsteams om samen ethische afwegingen te maken.

Goede toegang is de basis

Elke leerling zou toegang moeten hebben tot een goed werkend device, tot veilig internet en tot passende en toegankelijke digitale leermiddelen. Op dit gebied is volgens de auteurs al veel geregeld maar ze vragen wel aandacht voor de verschillen tussen scholen en de effecten op gelijke kansen. Daarbij wijzen ze op onderstaande aspecten:

  • Elke leerling een goed werkend device en veilig internet
  • Voldoen aan toegankelijkheidseisen
  • Toegang tot ict-toepassingen voor elke leerling
Digitale gelijkheid vraagt om meer dan toegang

Als de toegang tot digitale middelen goed geregeld is, dan zijn we er niet, aldus de auteurs. Ze noemen vervolgens drie aspecten die van invloed zijn op digitale gelijkheid:

  • Hoe belangrijk zijn digitale vaardigheden?
  • Wat is de invloed van datagebruik en algoritmes?
  • Hoe kan een leerling de digitale wereld zelf mede vormgeven?
Conclusie

De auteurs pleiten voor een tweesporenbeleid:

  • Zorg voor goede toegang
  • Zorg dat goede toegang ook écht kan leiden tot kansengelijkheid

De algemene conclusie dat digitale technologie in het onderwijs juist wel of niet bijdraagt aan gelijke kansen is niet zomaar te trekken. Wel kunnen positieve en negatieve effecten tegelijkertijd optreden. Het gaat steeds om verschillende contexten en verschillende effecten voor verschillende groepen. Het luistert nauw om daarin het goede midden te vinden.

De auteurs hebben een duidelijk advies voor schoolbesturen: zoek verbinding met andere schoolbesturen om samen in gesprek te kunnen over het bevorderen van gelijke kansen in relatie tot digitalisering. Maar ook om gezamenlijk in te kopen en meer invloed op markt te hebben. Kijk bij de keuze voor leermiddelen bijvoorbeeld naar de manier waarop er gebruik gemaakt wordt van algoritmes en AI. Scholen kunnen met leveranciers en ontwerpers in gesprek op basis van waarden die voor het onderwijs van belang zijn. Rechtvaardigheid en gelijke kansen verdienen daarbij een belangrijke plek.

Lees hier het complete artikel van Lotte Dondorp en Remco Pijpers van Kennisnet.

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
EHBC: Eerste Hulp Bij Cybersecurity Ongelukken
Extra aandacht voor cyberdreigingen tijdens securitymaand
Hoger onderwijs ondanks maatregelen nog digitaal kwetsbaar
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl