Home Thema's Onderwijsinnovatie Vijf motiverende principes bij leerdoelen en motivatie
Onderwijsinnovatie

Vijf motiverende principes bij leerdoelen en motivatie

Achtergrond

Wat is de samenhang tussen leerdoelen en motivatie? Op de website Vernieuwenderwijs gaan David Maij en Hannelore Hemeltjen vanuit de psychologie en het onderwijs in een tweeluik op zoek naar het antwoord. In deel 2: de vijf motiverende principes van de goal setting theory.

In het eerste deel van de tweeluik gaven Maij en Hemeltjen aan dat het wenselijk is om leerlingen en studenten te motiveren voor leerdoelen in plaats van voor prestatiegerichte doelen. Daarbij kwam ook de goal setting theory aan de orde, die stelt dat het opstellen van doelen kan resulteren in motivatie en verhoogde prestaties. In het tweede deel van de tweeluik gaan Maij en Hemeltjen in op de vijf principes voor het stellen van effectieve doelen. Bij elk principe geven ze bovendien aan waar ruimte is voor verbetering bij het opstellen van motiverende leerdoelen.

1. Goede leerdoelen zijn duidelijk

Volgens de auteurs is de wijze waarop leerdoelen zijn geformuleerd in lesmethodes en door docenten niet altijd even duidelijk voor leerlingen en docenten. Ze adviseren vanuit de praktijk van formatief handelen om veel te werken met uitgewerkte voorbeelden en om het gesprek met de klas aan te gaan over leerdoelen. Daarbij kunnen ook succescriteria een grote rol spelen.

2. Goede leerdoelen zijn uitdagend

Motiverende leerdoelen zijn uitdagend en hebben de juiste balans tussen te gemakkelijk en te moeilijk. Daardoor voorkom je dat je leerlingen en studenten kwijtraakt. De auteurs adviseren docenten aan het begin van een leerdoel leerlingen en studenten te bevragen over het leerdoel. Dat heeft drie voordelen voor docenten:

  • Je polst hoe uitdagend een leerdoel is.
  • Je stelt vast waar leerlingen en studenten staan ten opzichte van het leerdoel.
  • Je activeert hun voorkennis.

De auteurs adviseren ook om een leerdoel te beginnen met een prangende vraag, omdat informatie beter wordt opgeslagen als leerlingen en studenten nieuwsgierig zijn naar het antwoord.

3. Goede leerdoelen zijn niet te complex

Volgens de auteur kan een te ingewikkeld leerdoel (‘een hoge taakcomplexiteit’) demotiverend werken. Om het leerdoel minder complex te maken, adviseren de auteurs om het leerdoel op te splitsen in succescriteria (kleinere leerdoelen). Tegelijkertijd realiseren de auteurs zich dat er bij de complexiteit een spanningsveld en een zoektocht naar balans is: enerzijds kunnen complexe leerdoelen zorgen voor een te hoge cognitieve belasting, anderzijds moeten leerdoelen geen eenvoudige afvinklijstjes worden. De auteurs adviseren docenten om leerlingen en studenten te betrekken bij het opdelen van grote leerdoelen in meer persoonlijke haalbare kleinere sub leerdoelen. Ook wijzen ze erop dat succeservaringen het gevoel van competentie bij leerlingen en studenten kunnen vergroten.

4. Doelen worden effectiever als je feedback krijgt op het proces 

Volgens de auteurs is een definitie van goede feedback: een proces waarin L&S informatie van verschillende bronnen over hun prestaties interpreteren en gebruiken om de kwaliteit van hun werk of hun leerstrategieën te verbeteren. Cijfers hebben als feedback verschillende nadelen:

  • Ze kunnen zowel motiverend als demotiverend werken
  • Ze geven zo’n sterke extrinsieke motivatie dat leerlingen vooral voor cijfers gaan leren in plaats van voor het onder de knie krijgen van een vaardigheid.
  • Cijfers zijn een relatief informatiearme vorm van feedback. Ze maken doorgaans niet duidelijk welke vervolgstappen leerlingen en studenten moeten nemen om verder te komen.

Daarnaast is het geven en ontvangen van feedback moeilijk en tijdrovend. Om effectieve feedback te geven is het volgens de auteurs nodig dat zowel de leerlingen en studenten als de docent een gezamenlijke verantwoordelijkheid voelen om een doel te halen. Ook blijkt feedback waarbij leerlingen en studenten worden aangezet tot actie effectief te zijn.

Feedback wordt volgens de auteurs ook motiverender naarmate leerlingen en studenten meer eigenaarschap krijgen en nemen over hun leren. Feedback wordt dan een beloning om verder te komen in het leerproces.

5. Doelen zijn motiverender als je je er betrokken bij voelt

Een gebrek aan betrokkenheid bij de leerdoelen is een veelgehoord probleem als het gaat om de motivatie van leerlingen en studenten zo blijkt uit cijfers van onder meer de Inspectie van het Onderwijs en het LAKS.

De auteurs geven als eerste manier om leerlingen en studenten te betrekken bij leerdoelen het gezamenlijk formuleren met leerlingen en studenten van een leerdoel aan de hand van een rits voorbeelden die klassikaal worden besproken.

Voor beta-docenten is de eerste manier vaak lastig. Daarom komen de auteurs met een tweede manier. Vergroot de betrokkenheid door meer autonomie over te dragen aan leerlingen en studenten. Dit kan bijvoorbeeld door hen zelf te laten bepalen hoe ze laten zien dat ze een bepaald leerdoel onder de knie hebben. Een andere optie is om leerlingen en studenten de vrijheid te geven om een algemeen leerdoel zo te herformuleren dat het toegepast kan worden in een context die zij zelf interessant vinden. 

Bronnen: Vernieuwenderwijs en deel 1 van het tweeluik

Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze Breens Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks kennis en inspiratie over digitalisering en innovatie in het onderwijs in je mailbox.

Door op de button te klikken, meld je je aan voor de nieuwsbrief en ga je akkoord met de voorwaarden van Breens.

Bedankt voor je aanmelding voor de nieuwsbrief van Breens.nl, het kennis- en inspiratieplatform voor onderwijsprofessionals. Je ontvangt binnenkort de eerstvolgende editie in je mailbox.  We wensen je veel leesplezier! Het team van Breens.nl