Home Thema's Onderwijsgebouw 2.0 Zes voorbeelden van innovatieve leeromgevingen
Onderwijsgebouw 2.0

Zes voorbeelden van innovatieve leeromgevingen

Achtergrond

In het boek Samen Werken aan de Leeromgeving van Morgen zijn ruim 90 schoolgebouwen in Nederland onder de loep genomen aan de hand van de cirkel van de betekenisvolle omgeving. In dit artikel worden zes recent opgeleverde projecten binnen het mbo, hbo en wo besproken.

De cirkel van de betekenisvolle omgeving bestaat uit negen kenmerken. Dit zijn achtereenvolgens (1) de kracht van verbinding, (2) een innovatief concept, (3) de gebruiker centraal, (4) samenwerken vanuit inhoud, (5) visie op inrichting, (6) bijzondere teamprestatie, (7) duurzaamheid met overtuiging, (8) energieneutraal en/of circulair en tenslotte (9) slim en adaptief.

De zes projecten in dit artikel zijn de volgende. Het Alfa-college in Hoogeveen en de Beroepscampus Middelharnis uit Sommelsdijk vertegenwoordigen het mbo, de Aeres Hogeschool in Almere en Zernikeplein 7 in Groningen het hbo. Binnen het wetenschappelijk onderwijs werden het Nieuwe Universiteitsgebouw VU Amsterdam en Aurora van de WUR toegelicht, in alle gevallen door de opdrachtgever samen met architecten en adviseurs. Wat maakt hun project zo bijzonder?

Alfa-college Hoogeveen

Het circulair getransformeerde Alfa-college werd in september 2021 in gebruik genomen. Regiodirecteur van het Alfa-college Hoogeveen Jan Berend van der Wijk: “Het Alfa-college biedt een contextrijke omgeving waarin circulariteit meegenomen is in onze toekomstgerichte en vernieuwde onderwijsomgeving.

Alfa-college Hoogeveen. Fotografie: Ronald Zijlstra en Ewout Huibers

Het is op alle aspecten een circulaire renovatie van de bestaande gebouwen en daarnaast een optimalisatie van het ruimtegebruik voor de 2.500 studenten voor onder meer zorg & welzijn, businessschool, techniek en ICT en gezondheidszorg. De revitalisatie van het Alfa-college heeft ons zo enthousiast gemaakt voor circulariteit, dat dit een speerpunt is geworden in het onderwijs. Het project dat we Volta 2020 noemen is een voorbeeldproject Circulair Bouwen. Het is een project om samen ín te leren en ván te leren.” Projectleider Jan Willem van Kasteel van ICSadviseurs: “De aanleiding om aan de slag te gaan was een combinatie van een overmaat aan meters en tegelijk een gebrek aan functionele meters. Daarnaast was het binnenklimaat slecht en de uitstraling weinig representatief. Voeg daar de eigen energiebesparingsdoelen en de betrokkenheid vanuit het bedrijfsleven aan toe en de basis is gelegd. Wat ook meespeelde was dat de studentenaantallen teruglopen en het belangrijk is om het vmbo goed aan te laten sluiten op het vervolgonderwijs.

Alfa-college Hoogeveen. Fotografie: Ronald Zijlstra en Ewout Huibers

Doelen zoals circulair bouwen, een contextrijke leeromgeving, living labs en social return on investment hebben uiteindelijk tot een best value aanbesteding geleid. Het gekozen consortium vond elkaar in de circulaire ambitie, die verder ging dan het gebouw; ook het onderwijs en een vergroening van de omgeving deden mee. Een belangrijk leerpunt is dat binnen zo’n complex project een aanjager circulair noodzakelijk is. De TCO-benadering werd van zeven naar twintig jaar doorgetrokken. Tenslotte is de bestaande bouw niet ontworpen op circulair demonteren; kies daarom voor losmaakbaarheid.”

Beroepscampus Middelharnis

De eerste fase van de Beroepscampus werd in januari 2021 in gebruik genomen en de tweede fase volgt in 2022. In de Beroepscampus werken beroepsonderwijs, overheid en ondernemers eendrachtig samen. Henk de Gelder van RoosRos architecten: “Het is een inspirerende en beroepsgerichte leeromgeving voor de regio geworden. Het gebouw kent een gelaagde structuur, is aanpasbaar en ook daardoor toekomstgericht!

Beroepscampus Middelharnis. Fotografie:Lucas van der Wee

Het gebouw is vanuit een TCO-benadering zo ontworpen dat het later ook andere functies dan onderwijs kan huisvesten. Natuurlijke materialen, levend groen, veel daglicht en aandacht voor bouwfysische aspecten geven het gebouw verder een gezond karakter. De afzonderlijk gebouwcomponenten zijn circulair en herbruikbaar.” Directeur Adrie Krielaart van de RSG Goeree-Overflakkee vult aan: “Het is een geweldige leer- en werkomgeving voor leerlingen en studenten van vmbo, mbo en het bedrijfsleven.

Beroepscampus Middelharnis. Fotografie:Lucas van der Wee

Wat ons samen zo uniek maakt is de samenwerking tussen primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs in het nieuwe gebouw. Door de samenwerking tussen het openbaar en christelijk voortgezet onderwijs kunnen we hier de acht vmbo profielen aanbieden, waardoor we de aansluiting met het mbo goed kunnen vormgeven. Het is mooi te zien hoe onderwijs, overheid en ondernemers hier samenwerken. Daardoor ontstaat een campus waar je je hele leven kunt leren, werken en waar nodig even opfrissen. Het is daardoor ook een netwerk met een enorm regionaal en economisch potentieel.”

Aeres Hogeschool Almere

De nieuwbouw van Aeres Hogeschool in Almere werd in september 2021 in gebruik genomen. Willem Adriaanssen van HEVO was projectmanager: “De belangrijkste uitdaging is om te investeren in een innovatief (bouw)proces en goede samenwerking binnen het team. Creatieve oplossingen en een intrinsiek duurzame mindset vormen de basis om de ambitie van deze ongekend ‘groene’ school te realiseren.

Aeres Hogeschool Almere. Foto’s: HEVO

Daarvoor moet je opdrachtgever en gebruikers uitdagen om te dromen, maar ook om ambities te concretiseren en heb je een programma van eisen nodig dat ruimte laat voor het ontwerpteam. Duurzaamheid is namelijk véél meer dan een energieneutraal gebouw met herbruikbare of duurzame materialen. Daarom organiseerde HEVO samen met Aeres tijdens het ontwerpproces een marktdialoog voor innovatieve leveranciers en een circulaire aanbesteding. Wij pasten deze nieuwe aanbestedingsvorm al enkele malen met succes toe. Bij circulair aanbesteden speelt prijs een minder grote rol en is er nadrukkelijk oog voor kwaliteit, waardebehoud van een gebouw en hoogwaardig hergebruik van materialen.

Aeres Hogeschool Almere Foto’s: HEVO

Wil Bekkering is directeur van de Aeres Hogeschool Almere: “Je moet als opdrachtgever duurzaamheid integraal benaderen en vertalen in je ontwerpvisie. Die visie moet ook een concrete uitwerking met betrekking tot circulariteit, WELL, groen & biodiversiteit bevatten. We bouwen voor huidige en toekomstige studenten met passie voor duurzame ontwikkelingen. Zij krijgen onderwijs en doen onderzoek naar gezonde leefomgevingen, voedsel en energie, op het Floriadeterrein in Almere. Dat heeft een energieneutraal gebouw opgeleverd dat klimaatbestendig is en veel groen bevat. Het gebouw biedt daarnaast een gezonde werk- en leeromgeving voor haar gebruikers met een WELL certificering en is zoveel mogelijk circulair gebouwd. Prachtig is ook het terras op het dak, waar je van een geweldig uitzicht kunt genieten.”

Zerinkeplein 7 Groningen

De ingrijpende transformatie van ZP7 startte in juli 2018 en uiteindelijk wordt fase 4 in de zomer van 2022 opgeleverd. Architect Titia Luiten van JHK Architecten: “De transformatie van het onderwijsgebouw Zernikeplein 7, onderdeel van de Hanzehogeschool Groningen, omvat ca 31.000 m². Bijna de helft van de bestaande bebouwing wordt vervangen door nieuwbouw.

Zernikeplein 7 Groningen. Fotografie: Marcel van der Burg

Daarnaast wordt een groot deel van de huidige bouwdelen getransformeerd tot onderdeel van het nieuwe ontwerp. In dit plan komt een helder primair doel naar voren: het verbinden van studenten, onderzoekers, docenten en bedrijfsleven in een omgeving waar ontmoeting en kennisdeling centraal staan.” Projectleider Peter Buursma van de Hanzehogeschool Groningen: “De Hanzehogeschool bestaat al sinds 1798, is de oudste multisectorale hogeschool van Nederland en telt 30.878 studenten.

Zernikeplein 7 Groningen. Fotografie: Marcel van der Burg

Onze huisvesting was een in de tijd gegroeide situatie, maar wel op een goede locatie. In onze ambitie stond een versterking van een leefbaar en duurzaam Noord-Nederland centraal, naast de transitie naar een gezonde en actieve samenleving en een digitale transformatie. Onze nieuwe huisvesting zorgt dat we een lerende, wendbare en toegankelijke organisatie blijven en worden en iedereen die zich wil ontwikkelen passende leerroutes met erkende kwalificaties bieden. Het is vooral een logische plek geworden waar je goed kunt studeren en werken en elkaar vanzelfsprekend kunt ontmoeten.”

Het Nieuwe Universiteitsgebouw

Het Nieuwe Universiteitsgebouw werd in februari 2020 in gebruik genomen. Jeroen van Schooten, directeur/architect van Team V Architectuur: “Goed luisteren en de juiste vragen stellen is belangrijker dan overtuigend een mening presenteren. We hebben een compact ontwerp gemaakt dat intensief gebruikt kan worden. Het heeft betonoppervlakte-activering en warmte-koude opslag en valt op door zijn flexibiliteit (slimline) en dubbel gebruik voor de universiteit en cultuur.

Het Nieuwe Universiteitsgebouw. Fotografie: Jannes Linders

Mobiliteit was een belangrijk criterium; het is dan ook goed bereikbaar met OV en fiets. Het is vooral een gebouw geworden waar mensen graag willen komen om te studeren, te werken en elkaar te ontmoeten.” Directeur Facilitaire Campus Organisatie van VU Amsterdam Franc van Nunen: “De Vrije Universiteit in Amsterdam wilde met Het Nieuwe Universiteitsgebouw een nieuw type onderwijsgebouw realiseren. Het gebouw beoogt, als hart van de vernieuwde campus, een ontmoetingsplek te zijn voor de verschillende ‘bevolkingsgroepen’ van de universiteit, met ruimte voor onderwijs en onderzoek, maar ook voor cultuur en ontspanning.

Het Nieuwe Universiteitsgebouw. Fotografie: Jannes Linders

Hoe dat vorm moest krijgen was bij de aanvang van het project nog niet duidelijk; tot op het moment van oplevering stonden het precieze programma, noch alle gebruikers vast. Het gebouw kenmerkt zich door de mogelijkheid van multifunctioneel gebruik, met zijn langere gebruikstijd, meer drukte en effectief minder vierkante meters. Het laat goed zien hoe de campus van de 21e eeuw verder vorm krijgt.”

Aurora

Aurora – het onderwijsgebouw van Wageningen University & Research (WUR) – werd in september 2021 opgeleverd. Thomas Bögl van LIAG over dit mooie project: “De kernvragen voor dit project waren; hoe ziet het onderwijsgebouw van de toekomst eruit, hoe kunnen we de meest gezonde onderwijsomgeving creëren en hoe zorg je ervoor dat het gebouw aansluit op de verschillende gebruikersbehoeften?

Aurora. Fotografie: Ronald Tilleman

De ambitie was om behalve een duurzaam en flexibel gebouw te maken, ook het potentieel van de natuur te benutten en de kwaliteit van leven te verbeteren. Het gebouw kenmerkt zich door een open en uitnodigende uitstraling. De opzet van het gebouw bevordert interactie en spontane ontmoeting. Aan het atrium, met bijeenkomstfuncties en gezonde pop-up foodvoorzieningen, zijn alle onderwijs- en laboratoriumruimten te vinden. De centraal gelegen, brede trap vormt de vanzelfsprekende looproute door het gebouw. Je ziet er geen liften, terwijl Aurora toch zes verdiepingen telt.

Aurora. Fotografie: Ronald Tilleman

En, bij veranderende behoeften in de toekomst verandert het gebouw gewoon mee.” Senior projectmanager vastgoed en huisvesting Eric van der Meer van de WUR: “Het gaat ook om de beleving. Onderzoek heeft laten zien dat als je buiten loopt, je vrijheid voelt. We willen dat je dit gevoel ook binnen Aurora ervaart. Het oogt daarom ruim, er is volop daglicht, overal uitzicht naar buiten en er groeien veel planten. Verder kan de docent elk lokaal naar eigen wensen inrichten. Daarnaast zijn er twee zalen aanwezig, waar nieuwe onderwijsvormen getest kunnen worden. Het is dus echt een innovatieve leer- en werkomgeving geworden.”


Benieuwd naar andere projecten?

In het boek Samen werken aan de leeromgeving van morgen staan ruim 90 toonaangevende en prachtig gedocumenteerde projecten binnen het middelbaar-, hoger- en wetenschappelijk onderwijs, die de afgelopen jaren zijn opgeleverd.


Delen:

Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je nu in voor
de nieuwsbrief of registreer direct

Trending topics
Hoe richt je met technologie onderwijs flexibel in?